عبد الحسين نوايى

مقدمه 20

اسناد ومكاتبات تاريخى ايرانى ( از تيمور تا شاه اسماعيل ) ( فارسي )

و بمرگ او در حقيقت سلسلهء تركمان قره‌قويونلو خاتمه پذيرفت زيرا هر چند پس از وى ، پسر سبك عقلش ، چندى چون مير نوروزى كوس سلطنت نواخت ولى چون از فنون كلاه دارى و آئين سرورى بىخبر بود استقرارى نيافت و سرانجام بدست تركمانان آق قويونلو كشته شد و از سلطنت او چيزى جز ننگ و خون ريزى باقى نماند . آق قويونلوها اولاد و نوادهء قراعثمان بودند كه در ناحيهء دياربكر امارت‌نشين كوچكى داشتند چون تيمور را در جنگ با قراقويونلوها و سلطان عثمانى همراهى نمودند مورد لطف وى قرار گرفتند و تيمور حكومت دياربكر و مضافات آن را بديشان داد و از همين امارت محقر ، مردى از اين طايفه بنام اوزون حسن بن على بيك بن قرا عثمان خود را بسلطنت ايران رسانيد و با قتل جهان شاه و ابو سعيد گوركان بر عراق عرب و دياربكر تا حدود شام و بر سراسر ايران ، از آذربايجان تا كرمان دست يافت و يكچند نيز بوسيله يادگار محمد ميرزاى تيمورى ، شاهزادهء دست نشانده تيمورى ، بر خراسان حكومت راند و با سلطان محمد عثمانى ، فاتح استانبول ، پنجه در پنجه انداخت و اگر اختلافات خانوادگى مانع نمىشد فاتح قسطنطنيه را نيز درهم شكسته و شايد نقشه دنياى زمان خود را تغيير مىداد . زيرا سپاهيان اوزون حسن ، لشكريان عثمانى را اول بار به سختى درهم شكستند و دوازده هزار نفر از آنان را در قسمت علياى فرات مغلوب و مقتول نمودند و اگر اوزون حسن به شرحى كه در تواريخ آمده به نصيحت پسر خود اغرلو محمد گوش كرده و جنگ را ادامه داده بود ، بطورى كه تركان فرصت ترتيب آرايش جنگى نكنند ، مسلما فتح با او بود و درين صورت فاجعهء شكست ايلدرم بايزيد تجديد مىشد و متصرفات اروپائى تركان آزاد مىگرديد و تسلط تركان بر اروپا از ميان مىرفت . بهر حال اوزون حسن در حالى كه هنوز درصدد جبران شكست خود از تركان بود در سال 882 ه . درگذشت و اولاد و نوادگان وى بر سر سلطنت بنزاع برخاستند . آخرين افراد اين خاندان الوند بيك و مراد بيك بودند كه اولى در شرور نخجوان ( 907 ه . ) و دومى در همدان ( 908 ه . ) از شاه اسماعيل شكست خورده از ايران خارج شدند و دست شاه اسماعيل را در تشكيل دولت صفوى و ايجاد مركزيت در ايران بازگذاشتند . * * * از چند سال پيش ، ضمن مطالعه در كتب تاريخى و برخورد با اين گونه اسناد و مدارك ارزنده كه به صورت متفرق و جسته و گريخته در كتابها و جنگها و مجموعه‌هاى مختلف آمده بود درصدد تهيه و جمع اسناد و مكاتيب برآمدم و ابتدا در نظر داشتم به ترتيب سلسله‌هاى ايرانى و اسلامى بجمع و نشر اين مكاتيب از اقدم ازمنه بپردازم و يك چند نيز بدينكار دست زدم